Het citaatrecht is een andere mogelijke beperking van het auteursrecht van de fotograaf.
Wanneer iemand een foto of een onderdeel daarvan gebruikt in het kader van een aankondiging, beoordeling, wetenschappelijke verhandeling of polemiek, wordt in beginsel geen inbreuk gemaakt op het auteursrecht van de fotograaf of auteursrechthebbende. Het citeren van een foto kan worden gezien als het gebruiken van een foto ter ondersteuning van een betoog of eigen werk. Het citeren of aanhalen in een eigen betoog wordt met zoveel woorden uitgewerkt in art. 15A aw.
Een citaat is naar de wet ‘in orde’ als aan alle onderstaande voorwaarden is voldaan, zonder deze speciale voorwaarden geldt het citaatrecht niet.

• Naamsvermelding: wie citeer je?
• Bronvermelding: waaruit citeer je?
• Het geciteerde werk moet al rechtmatig gepubliceerd zijn.
• Het citaat mag niet te lang zijn.
• Er mag niet geknoeid worden met het citaat, de morele rechten dienen gerespecteerd te worden.
• Het te bereiken doel moet het aantal en de omvang van de geciteerde gedeelten rechtvaardigen.
• Het citeren dient in overeenstemming te zijn met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijk is.

De rol die de afbeelding in het geheel speelt is van doorslaggevende betekenis voor de beoordeling of een citaat geoorloofd is of niet. Het draait daarbij om de vraag of een afbeelding als geïntegreerd onderdeel van de tekst moet worden gezien, of slechts als een versiering.

Foto’s mogen alleen als citaat worden gebruikt wanneer ze in grootte of reproduktietechniek een duidelijk verschil vertonen met de oorspronkelijke foto. Een ongeoorloofd citaat is dus het voor een artikel gebruiken van een foto van exact hetzelfde formaat als het origineel. Het formaat van de foto speelt dus wel degelijk een rol. Bij het citeren van foto’s bij een recensie van die foto’s of van het boek waarin die foto’s zijn afgedrukt, kan sprake zijn van een inbreuk op het auteursrecht van de fotograaf of auteursrechthebbende. Met name in die gevallen waarin de tekst en de ‘geciteerde’ foto niet of nauwelijks één geheel vormen, de foto zoveel nadruk heeft en vooral gezien moet worden als een versiering van de publicatie, en er niet of nauwelijks verschil bestaat tussen het formaat van het origineel en het formaat waarin de foto is ‘geciteerd’. In de andere gevallen zal de afbeelding van een illustratie uit het besproken boek bij een recensie de grenzen van het citaatrecht niet te buiten gaan.

Overname en uitzending voor onderwijsdoeleinden.

In art. 16 van de auteurswet is sprake van de onderwijs-exceptie. Al gepubliceerde foto’s mogen worden overgenomen in publicaties of beeldopnamen en in schooltelevisie-programma’s die gemaakt zijn als ondersteuning bij het onderwijs. Dit overnemen kan verder gaan dan het citeren. Voor het overnemen in het kader van onderwijsdoeleinden gelden dezelfde randvoorwaarden als bij het citeren. Maar het bijzondere karakter van déze beperking blijkt uit de extra eis dat een billijke vergoeding betaald moet worden aan de fotograaf. Daar staat tegenover dat de eis dat de foto duidelijk dient te verschillen ten opzichte van het origineel, hierbij niet wordt gesteld: de beperking tot een gedeelte uit het overgenomen werk geldt hier niet. Uitzondering op dit laatste betreft het overnemen in een compilatiewerk, een werk dat is samengesteld uit delen van eerder verschenen werken, zoals readers. In dat geval mag er bijvoorbeeld maar één foto worden gebruikt.

Terug naar inhoudsopgave